طبى بعبارة آخرى طب نظرى « 1 » بود كه عبارت مىباشد از فصول و مسائل كلى طبيعى و احوال تركيبات عنصرى و مسائل طبيعى وابسته به بدن انسان و احوال تركيب مزاج و نبض و غيره كه صرفا براى تدريس نگاشته شده بود ، مانند : كتاب النبض ، كتاب الحميات ، كتاب البحران ، كتاب العلل و الاعراض ، و جز آنها ، و بايد دانست كه بيشتر كتابهاى طبى از آثار استادان يونان مترجمه به عربى از اين‌گونه بوده است . اين كتابها را - در مدرسه طبى آتن طبق برنامهء معين مىبايست دانشجويان طب در نزد يكى از استادان مبرز و پزشكان حاذق عالى مقام كه علما و عملا مقام و منزلتى ارجمند داشته است درس بخواند ، و در نهضت فرهنگى اسلامى اين‌گونه كتابها صرفا مورد مطالعهء پزشكان و محققان در دانش پزشكى قرار مىگرفته و ديگر فضلا و دانشجويان طب نيز براى آگاهى از طب نظرى استادان يونانى از آنها بهره‌مند مىگرديده‌اند . [ طب عملى ] 2 - اما دسته دوم كتابهاى طب عملى بود يعنى كتابهائى كه موضوع آنها علم شناخت بيماريها ( علم معرفة الامراض ) و يا دانش شناخت درمان بيماريها ( علم - العلاج ) بوده است ، اين‌گونه از كتب طبى جز چند كتاب و رساله ( مقاله ) مختصر كه هركدام مشتمل بر يك يا چند مسئله از مسائل طبى يا دربارهء شناخت و علاج يك بيمارى نگاشته شده بود ، مانند كتاب الجدرى ، ديگر اثرى از استادان و پزشكان نام‌آور يونان نه ترجمه گرديده و نه هرگز آنان ( استادان نامدار يونان در دوران شكوفان بودن فرهنگ در آن سرزمين ) به نگارش چنين كتابها دست يازيده‌اند ، زيرا علم پزشكى يونان يعنى آنچه كه از ميراث طبى يونانيان بدست اسلاميان رسيد بيشتر جنبهء نظرى داشته و جنبه‌هاى عملى آن اندك و ناچيز و از ترقى و تكامل بىبهره بوده است .

--> ( 1 ) دانش پزشكى بوسيلهء استادان و پزشكان حاذق جنديشاپور در جنبش فرهنگى اسلامى آغاز گرديد ، و يا بنياد مدارس طبى ديگر در شهرهاى : بخارا ، همدان ، رى و . . . و ظهور استادان بزرگ و پزشكان ايرانى - كه آوازهء جهانى يافته‌اند - ترقى و تكامل دانش پزشكى از نظرى و عملى آغاز شد . و نخستين كتاب جامع و كامل در علم طب عملى مشتمل بر دو جزء اصلى يعنى : علم شناخت امراض ، و علم علاج بوسيلهء استاد بزرگ نامدار على بن عباس مجوسى اهوازى نگاشته شد بنام : « الكامل الصناعة الطبية الملكية » ، وى اين كتاب را بنام پادشاه عضد الدوله از خاندان بويه تاليف كرد . و براستى همان گونه كه نام كتاب اشعار دارد وى در اين كتاب صناعت طب را بدرجهء كمال رسانيده و يك دورهء كامل و جامع طب ايرانى - اسلامى را بوجود آورد . [ در اصطلاح علماى اسلام از « علم طب » به « صناعت طب » تعبير مىشود ، شايد از جنبهء عملى آن عنوان صناعت بدان داده‌اند ؟ مقابل طب نظرى يونانيان كه صرفا از جنبهء علمى بحث داشته است . ] روشى را كه او در نگارش اين كتاب ابتكار كرده بود ، بعنوان يگانه روش علمى در نگارش كتب طبى برقرار و متداول گرديد ، و هر كتاب طبى جامع كه بعد از او نگاشته مىشد ، ابواب و فصول ، و ترتيب ابواب و درجات مطالب بر شالودهء همين كتاب مجوسى بوده است ، و اين روش علمى تا قريب بعصر ما معمول بوده است .